اثربخشی سازمان

علمای مدیریت، عواملی را برای تحقق اثربخشی سازمان مورد توجه قرار داد هاند. تیلور (1878) اثربخشی را از طریق عواملی مانند به حداکثر رساندن میزان تولید، به حداقل رساندن هزینه ها و به کار بردن منافع در حد مطلوب، قابل تحقق می دانست. فایول  (1925) اثربخشی را نتیجه اِعمال قدرت و نظم و انضباط شفاف در داخل سازمان  می دانست (نجف بیگی، 1379) .

کامرون اثربخشی سازمان را وضعیتی می دانست که در آن سازمان مورد نظر، منابع را به میزان محدود مصرف کند و قادر باشد به هدف یا اهداف مطرح شده با توجه به معیارهای تعیین شده دست یابد (cameron,1979).

بالاخره، هوج سازمانی را اثربخش می دانست که بدون توجه به سایر نتایج به دست آمده، با محیط خود در تعامل باشد(hodge,1988).

 

برخی افراد اثربخشی را معادل سود یا  بهره دانسته و برخی دیگر آن را رضایت از شغل تلقی کرده و گروهی نیز آن را نفع اجتماعی در نظر گرفته اند (محمدزاده، 1375).

پارسونزو امیتای اتزیونی ، (1969)  اثربخشی را توانایی سازمان در استفاده کارآمد از  منابع موجود برای نیل به اهداف خاص تعریف کرده اند . پارسونز برای اثربخشی چهار بعد قائل می شود و هر بعد را دارای چهار شاخص می داند و در نتیجه 16 شاخص را در 4 طبقه به شرح زیر مطرح می نماید:

الف-  سازگاری شامل شاخص های قابلیت، انطباق، رشد و توسعه.

ب-  دستیابی به هدف، مشتمل بر شاخص های موفقیت، کیفیت، کسب منافع و کارآیی.

ج-  تمامیت شامل شاخص های رضایت، جو، ارتباطات وتعارض.

د-  دوام شامل شاخص های وفاداری، علائق اساسی زندگی، انگیزش و هویت . (میرکمالی، 1373)

 

سی شور (1967) اثربخشی سازمان را توانایی بهره وری از محیط برای کسب منابع کمیاب و ارزشمند جهت تداوم کارکرد سازمان تعریف می نماید و آن را منوط به موفقیت در سه زمینه تحقق اهداف سازمان؛ حفظ بقای سازمان؛ اِعمال کنترل جهت حفظ سازمان میداند . (شیرازی، 1373)

 

 

 

2-2-2 محاسبه اثربخشی

برای سنجش عملکرد سازمان، شاخص ها و روش های متعددی ارائه شده است که هر یک از آنها مقیاس متفاوتی از اثربخشی سازمان را به دست می دهند. دو رویکرد مهم برایمحاسبه اثربخشی به این ترتیب طبقه بندی شده اند1. – رویکرد سنتی  2- رویکرد نوین

رویکرد سنتی: در مدل سنتی، برای محاسبه اثربخشی، از سه روش متفاوت استفاده می شود:

الف) روش مبتنی بر تأمین منابع  ب) روش مبتنی بر فرآیند درونی  ج) روش مبتنی برتأمین هدف

 

 

الف)  روش مبتنی بر تأمین منابع : شاخص هایی که اثربخشی سیستم تأمین منابع سازمان با آنها مورد ارزیابی قرار می گیرد، از این قرارند:

  • توان سازمان در بهره برداری از محیط و تأمین منابع کمیاب و ارزشمند
  • توان نظام تصمیم گیری سازمان در درک وتفسیر درست از ویژگی های واقعی محیط خارج
  •  حفظ فعالیتهای روزانه در داخل سازمان
  •  توان سازمان در ارائه واکنش مساعد در برابر تغییراتی که در محیط رخ می دهد.

 

ب) روش مبتنی بر فرآیند درونی: در این روش، اثربخشی به معنای میزان سلامت و کارآیی سازمان است. یک سازمان کارآمد، فرآیند درون سازمانی یکپارچه، بی دغدغه و هماهنگ دارد؛ به گونه ای که کارکنان و اعضای آن احساس رضایت می کنند. دوایر سازمانی دست به دست هم می دهند تا بهره وری را به بالاترین حد برسانند.

ج) روش مبتنی بر هدف: به منظور سنجش اثربخشی سازمان، هدف های مورد نظر سازمان شناخته می شود و سپس عملکرد سنجیده و اندازه گیری می شود.  هدف هایی از قبیل به حداکثر رساندن سود، جلوگیری از دست دادن بازار و ایجاد محیط واقعی برای محصولات سازمان یا داشتن محیط سازمانی سالم) ال دفت،1377 )

 

رویکرد نوین:  شامل روش مبتنی بر رضایت گروه های ذینفع و روش مبتنی بر ارزش های رقابتی می شود.

 روش مبتنی بر تأمین رضایت گروه های ذینفع :افراد و گروه های ذینفع در این روش، بستانکاران، عرضه کنندگان مواد اولیه، کارکنان و صاحبان شرکت هستند و تعیین میزان رضایت آنها به عنوان شاخص عملکرد سازمان به حساب می آید.

روش مبتنی بر ارزشهای رقابتی :رابرت کویین و جان رورباخ  با ادغام شاخص های  عملکرد مختلف برای تعیین اثربخشی سازمان، روش مبتنی بر ارزشهای رقابتی را ارائه نمودند.  در این روش متخصصان، فهرستی جامع از شاخص های عملکرد تهیه کرده و به آنها نمره می دهند.  در واقع با تلفیق معیارهای اثربخشی سه دسته اساسی از ارزش های رقابتی را  ارائه نمودند. در این روش متخصصان، فهرستی جامع از شاخص های عملکرد تهیه کرده و به آنها نمره می دهند.  در واقع با تلفیق معیارهای اثربخشی سه دسته اساسی از ارزش های رقابتی تعیین شد. این سه دسته از ارزشها می توانند با هم ترکیب شوند و کانون های هشت گانه از معیارهای اثربخشی را تشکیل دهند(رابینز، 1379)