روایی و پایایی پرسشنامه

ابزار اندازه گیری در پژوهش باید قادر باشد اطلاعات و داده‌های لازم را جهت تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری نهایی در اختیار بگذارد. روایی و پایایی دو بعد مهم ابزار اندازه‌گیری (در اینجا پرسشنامه) هستند که باید تعیین گردند تا صحت و درستی ابزار اندازه گیری تأیید شود.

3-7- 1. روایی: مقصود از روایی آن است که وسیله اندازه گیری بتواند خصیصه و ویژگی مورد نظر را اندازه بگیرد (خاکی ، 1387 ، ص 288). در واقع بررسی روایی ، پاسخ به این سوال است که آیا پرسشنامه آنچه را که مد نظر بوده است به خوبی مورد سنجش قرار می‌دهد؟

برای تعیین روایی یا اعتبار ابزار اندازه گیری سه روش وجود دارد:

  1. اعتبار ملاکی
  2. 2. اعتبار محتوا
  3. اعتبار سازه

روایی محتوا اطمینان می‌دهد که ابزار مورد نظر به تعداد کافی پرسش‌های مناسب برای اندازه‌گیری مفهوم مورد سنجش را دارد و روایی ظاهری نشان می‌دهد که آیا «صاحب ‌نظران» تأیید می‌کنند که ابزار، آنچه را که باید اندازه‌‌ بگیرد، اندازه می‌گیرد (سکاران، 1381) . به منظور تعیین روایی پرسشنامه در این تحقیق از روایی نمادی (ظاهری یا محتوا) و تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شده است. پس از تهیه پرسشنامه اولیه، ضمن مشورت‌ با اساتید راهنما و مشاور، سایر اساتید مجرب و همچنین خبرگان صنعت از پیشنهادات ایشان در جهت‌ رفع ایرادات مربوط به تعاریف‌ مفاهیم‌ اصلی تحقیق‌ و سوالات مربوط به سنجش آنها‌ استفاده شد. همچنین با استفاده از تحلیل عاملی، درصدد برآمدیم تا اطمینان حاصل کنیم که می­توان داده­های موجود را برای تحلیل مورد استفاده قرار داد یا خیر. به عبارت دیگر، آیا تعداد داده­های مورد نظر برای تحلیل عاملی مناسب هستند یا نه؟ به این منظور از شاخص KMO و آزمون بارتلت استفاده شد (مومنی و فعال قیومی،1389: ص 193). اگر sig آزمون بارتلت کوچکتر  از 5 درصد باشد، تحلیل عاملی برای شناسایی ساختار (مدل عاملی) مناسب است، زیرا فرض شناخته شده بودن ماتریس همبستگی رد می شود ( مؤمنی و فعال قیومی، 1389).

نتایج آزمون KMO و بارتلت برای متغیرهای برون زا در جدول 3-4  آورده شده است.

با توجه به نتایج به دست آمده برای sig آزمون بارتلت معدل صفر می‌باشد که بیان‌گر این موضوع می‌باشد که تحلیل عاملی برای شناسایی ساختار مناسب است و فرض شناخته شده بودن ماتریس همبستگی رد می‌شود. شاخص KMO که برابر 67 درصد می‌باشد، بیان‌گر این موضوع است که داده‌های مورد نظر برای تحلیل عاملی مناسب بوده و این بخش از پرسشنامه از روایی لازم برخوردار است.

 

 

 

جدول 3-4.    KMOو آزمون بارتلت متغیرهای برون زا

KMO and Bartlett’s Test
Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy. .676
Bartlett’s Test of Sphericity Approx. Chi-Square 497.370
Df 15
Sig. .000

 

جدول 3-5 مقادیر شاخص KMO  و آزمون بارتلت را برای متغیرهای درون زا نشان می دهد، با توجه به مقدار به دست آمده برای KMO که معادل 91 درصد و عدد معناداری آزمون بارتلت که معادل صفر می‌باشد، می‌توان گفت داده‌ها برای تحلیل عاملی مناسب بوده و از شرایط مورد نیاز برخوردار می باشند.

جدول 3-5.    KMOو آزمون بارتلت متغیرهای درون زا

KMO and Bartlett’s Test
Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy. .915
Bartlett’s Test of Sphericity Approx. Chi-Square 2513.785
Df 171
Sig. .000

 

3-7- 2.  پایایی: پایایی یکی از ویژگی‌های فنی ابزار اندازه‌گیری است که نشان می‌دهد ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان تا چه میزان نتایج یکسانی را به دست می‌دهد. دامنه ضریب قابلیت اعتماد از صفر «عدم وجود رابطه» تا مثبت یک «وجود رابطه کامل» می‌باشد. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه حد ابزار اندازه‌گیری با ثبات است. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد روش‌های مختلفی وجود دارد که در زیر به اهم آنها اشاره می شود (خاکی ، 1388 ، ص 288) .

  1. 1. روش بازآزمایی
  2. 2. روش موازی یا همتا
  3. روشدونیمسازی
  4. 4. روش کودر-ریچاردسون
  5. 5. روش آلفای کرونباخ

یکی از معروف‌ترین روش‌های اندازه‌گیری ضریب قابلیت اعتماد روش آلفای کرونباخ  می‌باشد و برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه گیری که ویژگی‌های مختلف را اندازه‌گیری می ‌کند، به کار می‌رود (آقارفیعی ،1383،ص 132). این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه­گیری به کار می­رود . برای محاسبه آلفای کرونباخ از رابطه زیر استفاده می شود :

که در آن K تعداد سؤالات، واریانس سؤال i ام و واریانس کل سؤالات می­باشد. هرچه این مقدار به عدد یک نزدیک­تر باشد نشان­دهنده پایایی بالاتر و هرچه این مقدار به صفر نزدیک­تر باشد، نشان از عدم پایایی پرسش‌نامه یا تحقیق می­باشد .

برای تعیین پایایی پرسشنامه این تحقیق، از نرم افزار SPSS نسخه 20 و روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. آزمون آلفای کرونباخ برای کلیه متغیرهای مکنون نیز حاکی از پایایی خوب ابزار گردآوری داده هاست. بنابراین ابزار گردآوری داده‌ها از پایایی و ثبات نتایج مناسب در طی زمان برخوردار است. در جدول 3-3 نتایج سنجش پایایی درنمونه اولیه ارائه شده است .

جدول 3-6. تعیین آلفای کرونباخ

 

عامل

 

تعداد سوالات

 

آلفای کرونباخ

پیش  آزمون نمونه
عملکرد مالی ادراک شده 3 866/. 868/0
کیفیت ادراک شده بیانیه های اخلاقی 3 714/0 789/0
مسئولیت اجتماعی ادراک شده 4 698/0 805/0
وجهه ادراک شده سازمان 3 696/0 720/0
ادراک خطر(ریسک ادراک شده) 5 681/0 734/0
اعتماد مصرف کننده 6 789/0 822/0
وفاداری مصرف کننده 6 803/0 896/0
آلفای کل 30 845/0 867/0