تاریخچه صنایع غذایی-پایان نامه در مورد کیفیت در صادرات صنایع غذایی

تاریخچه صنایع غذایی

گروه علوم و صنایع غذائی در سال 1342 در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران به عنوان اولین گروه آموزشی تخصصی در رشته صنایع غذائی در کشور تأسیس شد. نخستین دوره ریاست گروه صنایع غذایی را آقای مهندس ابراهیم ریاحی عهده دار شدند. اولین جلسه شورای آموزشی و پژوهشی گروه صنایع غذائی در تاریخ 12/10/1342 با حضور اعضاء هیئت علمی گروه آقایان مهندس ابراهیم ریاحی، مهندس جعفر شریف، مهندس محمود ریاحی و دکتر ناصر ملامد تشکیل شد. در همین سال آقای مهندس ابراهیم ریاحی به عنوان ریاست دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران معرفی شد و ایشان آقای مهندس جعفر شریف را به عنوان دومین مدیر گروه علوم و صنایع غذایی منصوب نمودند. اولین برنامه توسعه آموزشی و پژوهشی گروه در پنجمین جلسه شورای گروه در تاریخ 8/12/1342 که ناظر بر پیش بینی 18 نفر کادر هیئت علمی و چهار رشته تحصیلی ذیل بود مورد تصویب قرار گرفت.

1- رشته مواد غذائی: شامل نانوایی، میکروبیولوژی صنعتی و کشاورزی، کنسروسازی، خشکبار، سردخانه، بسته بندی و بازاریابی

2- لبنیات سازی: شامل صنایع شیر و فرآورده های شیر و مارگارین سازی

3- مواد استخراجی: شامل قندسازی، تهیه سیلو برای دامداری، چای، توتون، الیاف نباتی

4- صنایع تخمیری: شامل تقطیر و الکل کشی، سرکه سازی و تهیه مایه ها

جهت تدریس علمی و عملی دروسی مانند کنسرو سازی و خشکبار از کارشناسان یونسکو استفاده گردید. در سال 1346 پایلوت لبنیات و نیز انستیتو قند در گروه صنایع غذائی تأسیس گردید.

مجموعه علوم و صنایع کشاورزی که با عنوان مهندسی کشاورزی توسط داوطلبان گروههای آزمایشی علوم ریاضی و علوم تجربی انتخاب می شود، به علوم و صنایعی اطلاق می شود که طی آن مواد خام غذایی گیاهی و حیوانی، تولید، برداشت و فرآوری شده، برای مصرف آماده می گردد. رشد بی رویه جمعیت همراه با کاهش منابع غذایی، اهمیت به کارگیری روشهای علمی موثر برای افزایش تولید محصولات کشاورزی و دامی، بهبود کیفیت و کاهش ضایعات این محصولات را آشکار می سازد و دست یابی به این اهداف در قالب رشته های مهندسی کشاورزی ممکن و میسر است.

9-1-  تعریف و هدف علوم و صنایع غذایی

این رشته در گذشته با نام مهندسی کشاورزی – صنایع فرآورده های کشاورزی در دانشگاههای کشور ارائه شده و از سال 1371 به طور رسمی به علوم و صنایع غذایی تغییر نام داده است. کلیه عملیاتی که پس از صید و برداشت محصولات زراعی و باغی و یا ذبح دام انجام شده و مواد خام را به ماده غذایی آماده مصرف تبدیل می کند، شامل روشهای نگه داری، فرآوری، بسته بندی و… زیر مجموعه این گرایش می باشند.

هدف از این رشته، تربیت نیروهای متخصصی است که بتوانند در زمینه هایی چون اجرای عملیات تبدیل مواد غذایی، نگه داری محصولات کشاورزی، کنترل کیفیت، کمک به طراحی و بهینه سازی خطوط تولید در کارخانه های مورد نظر فعالیت کرده، هدایت، نظارت و مسوولیت فنی واحدهای تولید فرآورده های مختلف غذایی را بعهده گیرند.

 10-1-اهمیت صنایع غذایی

نیاز روز افزون جامعه به غذا و رشد بی رویه جمعیت و کاهش منابع غذایی، یکی از مهمترین مسائلی است که توجه دولتمردان، اندیشمندان و محققان را به خود معطوف داشته است. در این راستا، لزوم استفاده بهینه از منابع غذایی موجود و به کارگیری روشهای مطلوب نگه داری و جلوگیری از ضایعات بی رویه محصولات کشاورزی، تأمین منابع جدید غذایی، بسته بندی مناسب به منظور حفظ و بهبود کیفیت محصولات و …، از جمله مواردی است که اهمیت آن بر هیچ کس پوشیده نیست. [1]

علاوه بر این، رشد و توسعه جوامع و پیشرفت علوم و صنعت، سبب پیدایش عادات و سبک های نوین غذایی شده، به گونه ای که نیاز به تنوع محصولات و پیدایش فرآورده های جدید غذایی و کمک غذایی به شکل روز افزونی احساس می گردد. بدین سبب رابطه مستقیم رشته صنایع غذایی با سلامت مردم و توجه خاص دولت و مردم به کمیت و کیفیت غذایی جامعه و ایجاد کارخانجات جدید صنایع غذایی و …، همگی دلایل بارزی هستند که اهمیت این رشته تحصیلی را نشان می دهند.

این مطلب را هم بخوانید :  یادگیری فردی//پایان نامه درمورد یادگیری استراتژیک

  11-1-جایگاه صنایع غذایی در ایران

صنایعی چون تولید مواد غذایی ونوشیدنی، مثل تولید مواد شیمیایی مصرفی خانوارها جزو حوزه صنعتی صنایع تولید محصولات مصرفی کم دوام قرار می گیرند. شایان ذکر است در کشور مابنگاههای کوچک ومتوسط سهم قابل توجهی رادر ایجاد ارزش افزوده کالاهای این گروه صنایع دارا می باشد.[2]

از سوی دیگر تفکیک رشته فعالیتهای کم دوام برحسب نوع مالکیت بیانگر این واقعیت است که بخش خصوصی به طور تاریخی عمدتا”در این حوزه از صنایع فعالیت کرده و وزن وجایگاه قابل توجهی را برای خود ایجاد نموده است.با توجه به سطح درآمد سرانه کشور،بخش قابل توجه تقاضای خانوارها متمرکز در این گروه از صنایع است .ساختار موجود تولید نیز در این حوزه ،رقابتی تراز حوزه های دیگر بوده و درجه انحصار وتمرکز کمتراست در مجموع در کشور ما در شرایطی که از یک سو سیاست های عمومی ومحیطی ناظر به بخش صنعت ، به طور تاریخی درون گرا بوده ودر نتیجه این بخش از عدم کارایی های متعدد ناشی از این جهت گیری آسیب دیده واز سوی دیگر در ساختار دولتی وانحصاری ،امکان رشد فعالیتها وانگیزه هایی که می توانسته موجب بهبود کیفیت کالاها وارتقاء تکنولوژی گردد فراهم نشده است.تولیدکنندگان در فعالیتهای صنعتی محصولات کم دوام با بهره گیری از فضای رقابتی داخلی وتقاضای خانوارهای ایرانی ودخالت کمتر دولت در این حوزه ها عملکرد نسبتا ” خوبی از خود نشان داده اند.

مطالعه وضعیت جهانی این رشته فعالیتها نیز نشان دهنده آن است که فرایند تولید این محصولات حتی در کشورهای صنعتی آسیای شرقی ،با بهره گیری از تکنولوژیهای ساده صورت می گیرد.

در این گروه از صنایع ،تجربه صنعتی و یادگیری بعمل آمده در طول زمان،همچنان یک مزیت تلقی شده و  می تواند در صورت مشارکت با شرکتهای خارجی ،زمینه گسترش صادرات محصولات به کشورهای منطقه پیرامونی ، به ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس را فراهم نماید.بنگاههای بزرگ این حوزه از ابتدا در مقیاس بزرگ توسط دولت ایجاد شده اند ولذا مسیر طبیعی رشد را از فعالیتهای کوچک به بزرگ طی نکرده اند و در بسیاری از موارد ،میزان کارایی وسودآوری این بنگاهها ،تناسبی با حجم امکانات وسرمایه گذاریهای انجام شده در آنها ندارد.

نکته قابل توجه دیگر در مورد صنایع کم دوام مصرفی،تنوع بسیار زیاد واحدهای تولیدی به لحاظ فاصله از صنایع مشابه مدرن در سطح جهان است.صنایع غذایی ونساجی از قدیمی ترین صنایع کشور می باشند.وبه طور کلی نسل اول صنایع ایجاد شده در کشور عمدتا”در این حوزه قرار می گیرد.برخی از این واحدها بدون بروز تحولی اساسی در تکنولوژی وشیوه های مدیریت ، در سایه حمایتهای مختلف دولت به حیات خود ادامه داده اند.

حمایت دولت از تولید واشتغال آنگاه که تبدیل به حفظ واحدهای تولیدی به هر قیمت می شود نه تنها هزینه ناشی از تداوم فعالیت واحدهای غیر کارا را بر جامعه تحمیل می کند بلکه موجب می گردد تا به سرمایه گذاران جدید علامت داده شود که هر واحد تولیدی به محض ایجاد به طور مداوم مورد حمایت قرار خواهد گرفت.تداوم چنین سیاستی روز به روز به تعداد واحدهای تولیدی ناکارا می افزاید. .[3]

بنابراین باتوجه به ضعف ها ومشکلات داخلی ابتدا باید آنها را حل وفصل کرد وسپس وارد مرحله صادرات شد.در ذیل پیشنهاداتی جهت اصلاح وضعیت موجود ارائه شده است .

یونس ژائله[4]: از هر تریبونی برای تفهیم اهمیت صنعت غذا به مسئولان استفاده کرد.

 

یونس ژائله، تولیدکننده و صادرکننده برتر شیرینی و شکلات در جلسه کانون انجمن های صنایع غذایی با اشاره به اینکه باید از هر تریبونی برای تفهیم اهمیت صنعت غذا به مسئولان استفاده کنیم، افزود: فعالان صنعت غذا برای حضور در بازارهای جهانی باید با یکدیگر متحد شوند. من به وزیر صنعت، معدن و تجارت پیشنهاد کرده ام که ایران با تمام کشورهای آفریقایی توافق نامه تعرفه ترجیحی امضا کند که در صورت انجام این کار صادرات غذایی ایران به این قاره چند برابر خواهد شد.

این مطلب را هم بخوانید :  واکنش های متفاوت بازار:پایان نامه واکنش بازار سهام به اخبار سود

یونس ژائله، مدیرعامل شرکت شیرین عسل  با بیان اینکه در حال حاضر صنعت غذای ایران حرفهای زیادی برای گفتن دارد و می تواند خش مهمی از سهم بازار جهانی را به خود اختصاص دهد، اظهار کرد: در حال حاضر بازار داخلی دچار رکود شده و فرصت مناسبی برای صادرات صنعت غذا به وجود آمده است.

در این جلسه سیدمحمدرضا مرتضوی، رئیس هیئت مدیره کانون انجمنهای صنایع غذایی نیز در این جلسه با اشاره به اینکه همواره باید بزرگان و افراد شاخص صنعت غذا در جلسات هیئت مدیره کانون انجمنهای صنایع غذایی شرکت کرده و با آنها مشورت شود، افزود: در صورتی که سرمایه در گردش واحدهای صنعت غذا تامین شده و توافق ژنو نیز به نتایج مطلوبی منجر شود می توان انتظار داشت که تحولی بزرگ در صنعت غذای کشور شکل بگیرد.

وی گفت: اگر مشکلی در صنعت غذا یا بین فعالان صنعت غذا وجود دارد باید تلاش کرد تا جای ممکن این مشکل در درون خانواده صنعت غذا حل شود.

کاوه زرگران، دبیرکل کانون انجمنهای صنایع غذایی نیز در این جلسه با اشاره به برگزاری جلسه کانون انجمنهای صنایع غذایی با مدیرعامل بانک کشاورزی ظرف چند روز آینده گفت: براساس توافقات انجام شده قرار است بانک کشاورزی خدمات ویژه ای را در اختیار برندهای برتر صنعت غذا قرار دهد و به طور کلی قرار است بانک کشاورزی در زمینه اعطای تسهیلات به صنعت غذا فعالتر شود.

وی همچنین از برگزاری جلسه کانون انجمنهای صنایع غذایی با محسن صالحی نیا، معاون امور اقتصادی و صنایع وزارت صنعت، معدن و تجارت در ماه جاری خبر داد و افزود: یکی از سیاستهای کانون در سال جدید دعوت از بزرگان صنعت غذا برای شرکت در جلسات هیئت مدیره کانون و دریافت نظرات آنها به منظور پیشبرد اهداف صنعت غذا است.[5]

 

12-1- موتور پیشرفت صنعت غذا در ایران چه زمانی به حرکت در آمد؟

وقوع انقلاب اسلامی یکی از عواملی بود که رشد گسترده در صنعت غذا را به همراه داشت. در این دوران درهای کشور به روی کالاهای خارجی بسته شد؛ ما تاپیش از آن باید با رقبای خود از کشورهای اروپایی و آمریکا رقابت می‌کردیم که این امر کار را برای تولیدکنندگان نوپای داخلی بسیار مشکل کرده بود. به این ترتیب با وقوع انقلاب اسلامی صنایع غذایی داخل به سرعت رشد کردند. به عنوان مثال مهرام از یک واحد تولیدی در یک منطقه خاص به واحدهای تولیدی در کل کشور توسعه یافت که هر کدام از این کارخانه‌ها کار تخصصی خود را انجام می‌دادند. ما در آن دوران در شیراز آبلیمو، در تنکابن کنسانتره پرتقال، در تهران کنسرو سبزیجات و در قزوین که مرکز اصلی شرکت بود کارخانه رب گوجه فرنگی و سس مایونز را راه انداخته بودیم. به عبارت دیگر مهرام که در ابتدای کار با 13 کارگر و یک میلیون تومان سرمایه کار خود را شروع کرده بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی به واحدهای بزرگ با نزدیک به 50 هزار کارگر توسعه یافت. در همان زمان واحدهای تولیدی دیگر به غیر از مهرام نیز شکل گرفت که با سرمایه‌گذاری خوب و کار موفق توانستند صنعت غذای کشور را به رشد و ترقی برسانند؛ به طوری که امروز ما شاهدیم که صنایع غذایی به عنوان یکی از موفق‌ترین صنایع ما عمل می‌کنند.

[1] Htp//irangolara.com/index.php?newsid=601

[2] TASMIMNEWS AYGENCY -721338

[3] ابراهیمی حسن زاده ۱۳۸۵)[3]

3یونس ژاله

[5] کانون انجمن های صنایع غذای 23 دی 1393