آوریل 18, 2021

سامانه پژوهشی – بررسی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری- قسمت …

1 min read

۲-۱۱-۳- عقلای مجانین و “برخورد جهان های موازی” ۳۴
۲-۱۱-۴- ارتباط “برخورد جهان‌های موازی”با زبان عقلای مجانین ۳۶
۲-۱۱-۴-۱- پارادوکس ۳۸
۲-۱۱-۴-۲- شطح ۳۹
۲-۱۱-۴-۳- طنز ۳۹
۲-۱۲- مجذوبان الهی ۴۱
۲-۱۲-۱- نقش عقلای مجانین در پر رنگ کردن مفهوم عشق در تصوف ۴۲
۲-۱۲-۲- گزارش ابن عربی از جنون خود ۴۳
۲-۱۲-۳- انفعال روحی مجانین و نظریه‌ی دریافت(هرمنوتیک) ۴۴
۲-۱۳- دگراندیشان ۴۶
۲-۱۳-۱- واسوخت صوفیانه ۴۷
۲-۱۳-۲- فیلسوفان مبتدع و اولیا الله ۵۰
۲-۱۳-۳-دلایل پیدایش “واسوخت صوفیانه” در کلام مجانین ۵۱
۲-۱۳-۴- واسوخت صوفیانه‌ی اولیا الله ۵۴
فصل سوم: نگاهی به کتاب “عقلاءالمجانین” تالیف ابوالقاسم نیشابوری
۳-۱- ابوالقاسم نیشابوری ۵۸
۳-۲- چاپ‌های “عقلاءالمجانین ۶۰
۳-۳- سیری در کتاب عقلای مجانین ۶۱
فصل چهارم: دیوانگان در مثنوی های عطار
۴-۱- دلایل فزونی بسامد حکایات عقلای مجانین در آثار عطار ۶۷
۴-۲- نظر عطار در مورد دیوانگان ۷۰
۴-۳- طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی های عطار ۷۳
فصل پنجم: نتیجه گیری ۸۴
فهرست منابع و ماخذ ۸۶
فصل اول
مقدمه
در بطن هر جامعه‌ی مترقی یا فرهنگ زنده‌ای – به‌ویژه در دوران تمدن سازی- همواره جریان‌های فکری متعدد و گاه متضادی وجود دارد که به موازات یکدیکر در حال پیشرفتند. اگرچه در یک نگاه کلی، بعضی از این جریان‌ها نسبت به سایرین ” اصلی” به حساب می‌آیند، اما این مسئله هرگز نباید سبب شود که “جریان اصلی” به‌عنوان ” تنها جریان” فکری تلقی شود یا در اهمیتِ سایر جریان‌های موازی تردید شود.
در جوامع اسلامی نیز، از همان سال‌هایی که مسلمانان گام‌های نخستین را برای ساختن تمدن اسلامی برمی‌داشتند و “خردگرایی” جریان اصلی فکری و محور تمام فعالیت‌های فرهنگی بود، افرادی در گوشه و کنار سرزمین‌های اسلامی ظهور کردند که ارائه دهنده‌ی”شیوه‌‌ای غیر معمول در اندیشیدن” بودند. این افراد که از تاریخ نامعلومی به بعد، در تمدن اسلامی “عقلای مجانین” نامیده شدند، با تکیه بر نوع خاصی از “جنون”، – آگاهانه یا نا آگاهانه- مفهوم “خرد “رایج در میان عامه را نقد و به نوعی خودآگاهی و آزادی معنوی دعوت می‌کردند.
در قرن‌های ۴ و ۵ ه ق(عصر طلایی تمدّن اسلامی) که خردگرایی در اوج اهمیّت و اعتبار خود بود، این دیوانگان دانا و جنونشان، آن‌قدر اهمیت یافته بودند که مولفانی را برانگیزد تا در باب آنها، کتاب‌ها و رساله‌های مستقلی پدید آرند. از جمله‌ی این مولفان می‌توان به: ابوبشر دولابی (وفات: ۳۱۰)، ابن ابی زهر (وفات: ۳۲۵)، ابوالحسن‌بن ابی‌بکر مقسم (وفات: قرن ۴)، و ابوالقاسم حسن نیشابوری (وفات: ۴۰۶) اشاره کرد.(مارزلف، ۱۳۸۸: ۱۱) البته از این میان، کتاب “عقلاء المجانین” ابوالقاسم نیشابوری، یگانه اثری است که تا روزگار ما باقی مانده است.
امّا، عقلای مجانین چه کسانی بودند؟ آنها افرادی بودند که از دولتِ جنونِ مقدسی که گریبان گیرشان شده بود- و یا جنونی که رندانه به خود می‌بستند- از خرد معاش اندیش و معمولی مردم زمانه فارغ بودند. آنان را به استناد حدیث نبوی: « رُفِعَ القَلَمُ عَنْ ثَلاثَهٍ: عَنِ النائِمِ حَتّى‏ یَسْتَیْقِظَ وَ عَنِ الَمجْنونِ حَتّى‏ یُفیقَ وَ عَنِ الطِفلِ حَتّى‏ یَحْتَلِمَ؛ مسند احمد ۱/ ۱۴۰ » از نظر فقهی “مرفوع‌القلم” (کسانی‌که در مقابل اعمال خود بازخواست نمی‌شوند) می‌خواندند. این بدین معنی بود که تکالیف شرعی از آنان ساقط شده بود و آنان در کردار خود آزاد از هر نوع قانون الهی یا بشری بودند. همین آزادی درونی و بیرونی بود که به ایشان اجازه می‌داد از مفاهیم مسلط یا مقدّس روزگار خود عبور کنند و با نگاه تیزبین و عادت ستیزِ خود، که ورای مفاهیم عرفی به حقیقت امور ناظر بود، طرحی تازه در شیوه‌ی ارتباط انسان‌ با خدا، انسان‌ با مردم و انسان‌ با ارباب قدرت درافکنند. آنان با “نگاهی نو” به باز تعریف مفاهیم پیرامون خود می‌پرداختند و در مورد مسایل گوناگون، آرای خود را بی‌خوف و طمع بیان می‌کردند. بدین سبب ما آنها را در حالات و منظر‌های گوناگون می‌یابیم: گاه در سوز و گداز عشق الهی و گاه در حال تعریض‌های گستاخانه به کار خلقت – و این دو البته در منطق ایشان تضادی با هم ندارند -؛ وقتی در نقش واعظی خیرخواه که با طنزی دردآلود بر بی‌رسمی‌ها و بی‌اخلاقی‌های رایج در بین مردم می‌تازند و وقتی دیگر در نقش سخنگوی جریان‌های مخالف سیاسی که از کژی‌های دستگاه حکومت، بی‌باکانه انتقاد می‌کنند و با رفتار خود قدرتمندان را تحقیر می‌نمایند.
آرا و احوال این “دانایان دیوانه” انعکاس گسترده‌ای در آثار متفکرانی چون سنایی، عطار، ابن‌عربی، مولانا، ابن‌خلدون و ابن‌جوزی داشته است. زبان طنزآمیز و نکته سنجی‌ها و صراحت و سادگی مجانین، نیز موجب شد تا این “دیوانه نمایان” به شخصیت‌های محبوب عامه نیز بدل شوند و حکایات بسیاری به نام ایشان در ادبیات عامه رایج گردد.
۱-۱-اهمیت و ضرورت تحقیق
برای پی بردن به اهمیت پژوهش درباره‌ی عقلای مجانین، باید نظری به جایگاه ویژه و استثنایی ایشان در تاریخ فرهنگ اسلامی بیندازیم. این جایگاه و کارکرد کم‌نظیر در واقع ناشی از آزادی(مرفوع القلم بودن) از قید‌های اجتماعی، عرفی، سیاسی، مذهبی بود.
آزادی آنان موجب می‌شد که ایشان در جامه‌ی یک مصلح اجتماعی یا معترض سیاسی و یا در چهره‌ی یک واعظِ دینی و یا در صورتِ یک دگراندیش یا بگونه‌ی یک صوفی مستغرق در عشق الهی، هویدا گر “اسرارِ نگو” باشند. از این‌رو بررسی سخنان و اندیشه‌های این دانایان دیوانه، بررسی قسمت‌های پنهان و در پرده‌ی ذهنِ گروهی از متفکران تمدن اسلامی است که در قالب حکایات عقلای مجانین ابراز شده است. همچنین به سبب تاثیر و تجلی وسیع حکایات و حالات ایشان در ادبیات فارسی به ‌ویژه آثار عطار، تحقیق پیرامون آرا و عقاید آنها گامی در جهت فهم عمیق‌تر آثار صوفیه و پی بردن به ظرایف تجربه‌های معنوی و زبان شگفت دیوانگان است.
۱-۲- اهداف تحقیق
الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.