آداب و رسوم

اگرچه وجود عشایر، و اقوام و گروه های مختلف و اجتماع آنها در شهرستان جیرفت، موجب شکل گیری آداب و رسوم و سنت های مختلف شده، و مجموعه ارزشمندی را بوجود آورده، اما متاًسفانه اینهمه ارزش و اعتبار فرهنگی در دها های اخیر در لابلای چرخ های زندگی ماشینی از بین رفته و امروز به ندرت آثاری از گذشته پر رسم و رسوم را می توان مشاهده کرد.

ازجمله آداب و رسومی که در گذشته مورد توجه خاصی بود، بویژه عشایر منطقه خود را مقید به اجرای آن میدانستند،عروسی های پر زر و برق و سرشار از تنوع و صحنه های تماشایی بود. مراسم عروسی معمولاٌ یک هفته به طول می انجامید، در طول این مدت خانواده عروس و دامادهر روز یک گوسفند می کشتند و دوستان و آشنایان و خویشان را به صرف شام و نهار دعوت می کردند علاوه بر این مراسم عروسی با اجرای برنامه های تیراندازی، مسابقه اسب دوانی چوب بازی و نظیر اینها همراه بود. مراسم عزاداریو پرسه از دست رفتگان نیز آدابی بسیار داشت. یادبود عزیزان از دست رفته معمولاً یک سال به طول می کشید، به این معنی که چون امکان اطلاع رسانی به صورت امروز وجود نداشت لذا هر کدام از دوستان و بستگان، هر روز که اطلاع پیدا می کردند به دیدار خانواده عزادار می رفتند. این افراد معمولاً دستمال بزرگ سیاهی بر سر می بستند یا روی سرشان می انداختند و از نزدیکی های خانه یا چادر خانواده عزادار، با صدای بلند گریه سر می دادند در این موقع یکی از اهالی منزل و محل اقامت، در حالی که او نیز دستمال سیاهی روی سر انداخته بود به استقبال می رفت و با همان ندبه و زاری آنها را همراهی می کرد، به منزل یا سرای خانواده داغدار می آمدند و به این ترتیب ادای احترام می کردند.

مولف« ایل ها و چادرنشینان 715» معتقد است : هنگامی که کسی از مردم ایل جبالبارز فوت می کند همه مردم ایل جمه شده و در مراسم تغسیل و تدفین متوفی شرکت می کنند آنان پس از صرف ناهار به خانه های خود برمی گردند، اولین پنج شنبه ای که می رسد مرد و زن جمع شده و به گورستان می روند و پس از خواندن فاتخه مراجعت می کنند. از آن پس هر روز عده ای از نزدیکان و آشنایان از جاهای دیگر براع عرض تسلیت به خانواده متوفی می آیند. این افراد در خانه شخص فوت شده پذیرایی می شوند این مرااسم گاوکان تا یک سال ادامه دارد.

در مورد مراسم عروسی در این ایل، پس از انجام خواستگاری دسته ای از نوازندگان سیار به نواختن ساز و دهل می پردازند. در نزدیکی خانه عروس چادر سفیدی که همان حجله است برپا می کنندو سطح آنرا با قالیچه های مرغوب مفروش می سازند و حدود 3 بعد از نیمه شب داماد را با شکوه خاصی به چادر می برند و پس از نماز گذاردن بر روی چادر عروس، پدر عروس دست دخترش را در دست داماد می گذارد. اینجا جشن پایان می یابد. فردای آنشب مردم ایل به عروس و داماد مبارک باد می گویند و پراکنده می شوند و عروس و داماد سه روز در چادر می مانند. آنچه در تمامی این مراسم اعم از عزا یا شادی به چشم می خورد، سخاوتمند و مهماننوازی مردم جیرفت است که تمامی تلاش خود را برای انجام این مهم، بگونه ای شایسته بکار می گیرند. سایر مراسمات نیز آمیزه ای از سنت های محلی و آداب و رسوم ملی است، بعنوان مثال  برگزاری عید نوروز که با پوشیدن لباس نو، دید و بازدید نوروزی ، صله رحم ، زیارت اهل قبور و… همراه است. این مراسم با رنگ کردن تخم مرغ، اسب سواری و رنگ و بوی محلی نیز بخود می گیرد. این نکته قابل ذکر است که بدلیل بالا نبودن سطح فرهنگ و عدم استقبال افراد تحصیلکرده و متخصص، به حضور در مناطق محروم این شهرستان ، متاًسفانه خرافات و عقاید بی پایه، جایگاه خاصی دارد لذا بازار بازکنندگان سرطالع، فالگیرها و … گرم است، حتی در بخش بهداشت و درمان نیز کم و بیش وضع به همین صورت است.

3-13-13- جشن سده

“واژه سده از دو بخش ترکیب یافته است .نخستین بخش «سد» که در اوستا و سانسکریت به گونه ست «sate»به معنی «صد »آمده است.دیگر بخش آن حرف «ه» می باشد که پسوند نسبی است و این واژه را به عدد «صد» نسبت می دهند.

در گاهنمای ایران باستان سال را به دو قسمت تقسیم کرده بودند یکی تابستان بزرگ و دیگر زمستان بزرگ .فر و جلال برگزاری جشن باستانی سده بر پایه آتش افروزی استوار بوده است .ایرانیان در این روز به تهیه هیزم و خار و خاشاک به ویژه چوب گز می پرداختند و پشته های بزرگی فراهم می ساختند .بزرگسالان در حالی که لاله های مزین به شمعهای فروزان در دست داشتند به دور آتش حلقه می زدند و سرود های مذهبی می خواندند و یزدان پاک را به خاطر نعمت های بیکرانش نیایش و سپاس می گفتند .شعرا . سخنوران قصایدی را که درباره جشن سده سروده بودند برای حاضران می خواندند و آنگاه خرد و کلان به شادمانی و پایکوبی می پرداختند.در استان و شهرستان جیرفت این جشن  متعلق به زردتشتیان است و توسط آنها برگزار می شود ولی در میان مردم خصوصاً کشاورزان و دامداران و عشایر کرمان سرآغاز دوباره گرم شدن هواست .این جشن در شهرستان های جیرفت و بافت به سده سوزی چوپانی معروف است. این مراسم علاوه بر آنکه برای زردتشتیان یک مراسم مذهبیست برای سایر مردم شهر یک مراسم جالب به حساب می آید به همین خاطر برای سایر افراد از مناطق دیگر از جمله ایرانگردان و جهانگردان می تواند بسیار جالب و دیدنی باشد.(آمار نامه استان کرمان 1375ص 135 ).