تغییرات شخصیت و هیجانات در سالمندی چگونه است؟

Posted on

کهولت ( سالمندی ):

سالمندی و پیر شدن پدیده ای است شگفت انگیز . آنچنان شگفت آور که اغلب نمی توانیم باور کنیم روزی به سراغ ما خواهد آمد . چرا که تحولات دوران جوانی به سالمندی آنچنان تدریجی است که هیچگاه این تحولات قابل لمس نیست به طوری که سالمندی از دید اطرافیان واضح تر از آن چیزی است که به نظر خود شخص می آید .

اصطلاحاتی مانند سالمند ، سالخورده ، پیر ، مسن ، کهنسال و نظایر آن درباره کسانی به کار می رود که 65 سال و بیشتر از سن آنها گذشته باشد ولی مرز بندی سنین سالمندی بیشتر بر اساس قرارداد شکل گرفته است و به طور کل سالمندی یک امر نسبی است .(دادستان،1385).

در واقع سالمندی فرایندی است که در سه بعد فیزیولوژیک ، روان شناختی و اجتماعی شخص را به سمت پیری می برد ، تغییرات ایجاد شده در این سه بعد با سرعت های متفاوت ایجاد می شود .                   اگر فردی علی رغم اینکه از نظر فیزیولوژیک پیر شده است خودش را از نظر ذهنی جوان بداند پدیده غیر معمولی نیست یا بر عکس اگر کسی با چهره جوان همانند پیرها عمل کند غیر معمول نمی نمایاند . بنابراین جای شگفتی نیست که این پدیده در برخی افراد زودتر از موعد معمول و در برخی دیرتر به ظهور رسد پس سالمندی پدیده ای زیستی – طبیعی از رشد انسانی است که به صورت عمومی و بسیار تدریجی تمام موجودات زنده را در بر می گیرد .

به طور کلی سالمندی نوعی تغییر و سر فرود آوردن مقابل سیر طبیعی و سنت الهی به صورت هماهنگ است . ( شجاعی ، 1384 ).

  جاهای دیدنی بدروم ترکیه؛ میزبان یکی از عجایب هفتگانه دنیا قدیم 

در سال 1922 در روان شناسی یک شاخه جدید علمی با اثر معروف هال تحت عنوان نیمه دوم زندگی به وجود آمد . از میان مسائل مختلف در میان سالمندان ، احساس تنهایی و انزوای اجتماعی در بین آنان است که در حال حاضر مورد توجه بسیاری از صاحب نظران علوم روان پزشکی و روان شناسی قرار گرفت . ( ایمانی ، 1384 )

2-3- سالمند کیست ؟

تغییرات زیست شناختی و روان شناختی بسیار تدریجی رخ می دهند . از این رو هیچ سن معینی را برای شروع سالمندی نمی توان تعیین کرد . این رویه که که افراد 65 سال و بالاتر را سالمند خطاب کنیم از آلمان و سالهای 1885 آغاز شده است . در آن زمان بیسمارک صدراعظم آلمان 65 سالگی را سن شروع استفاده از مزایای اجتماعی اعلام کرد و پیرو آن  65 سالگی آغاز سالمندی در غرب تلقی شد .

برخی از سالمندشناسان تقسیمات ریزتری را نیز برای سالمندی پیشنهاد کرده اند . از جمله سالمند جوان برای افراد زیر 75 سال که از نظر جسمی و روانی نسبتا فعال هستند و اگر به آن ها فرصت داده شود     می توانند مانند میانسالان مولد باشند و گروه بالای 75 سال که سالمند پیر نامیده می شوند و از نظر جسمی و روانی شکننده بوده و عموما مبتلا به اختلال بینایی و شنوایی و… هستند و نیز کهنسالان برای افراد بالای 85 سال. گرچه این مرزها قراردادی هستند ولی نمی توانند شاخص مفیدی برای تمایز سطح عملکرد سالمندان هر گروه باشند .

از سوی دیگر بهتر است به یاد داشته باشیم که سالمند ممکن است در برخی از ابعاد وجودی زودتر از ابعاد دیگر پیر شود برای مثال از لحاظ زیست شناختی پیرتر و از لحاظ روان شناختی و اجتماعی جوانتر باشند . (شجاعی و همکاران ، 1384 ).

  ویژگی های افراد فاقد توان حل مساله و تصمیم گیری در روابط زوجین

2-4- تغییرات شخصیت و هیجانات در سالمندی :

بررسی تغییرات شخصیت و هیجان ها در دوران سالمندی به اندازه مطالعه و شناخت عمیق دیگر سنین گسترده نبوده اند ولی اغلب مطالعات نشان می دهد که استنباط سالمندان از تغییرات شخصیتشان با افزایش سن ،بیشتر مثبت است تا آنکه منفی باشد . یا به عبارت دیگر اغلب سالمندان احساس می کنند که خصوصیات مثبت آنها بر خصوصیات منفی آنان می چربد و شخصیت آنان روند رو به رشدی دارد . البته افرادی که  درادوار قبلی زندگی با مشکلات شخصیتی دست به گریبان بوده اند  احتمالاً در دوره سالمندی نیز بدون مشکل نخواهند بود . ویژگی هایی نظیر درون گرایی / برون گرایی ، خلق وخو ، جرات ورزی و پرخاشگری تقریباًدر طول زندگی ثابت باقی می ماند .

بخشی از تغییرات روانی و رفتاری سالمند در این دوره از زندگی نتیجه اظهارات جامعه است به این معنی که جامعه معمولاً در مورد آنچه برای هر گروه سنی مناسب یا نامناسب است باورهای محکمی دارد . (مثلاًچگونه لباس بپوشد ، صحبت کند ، معاشرت کند ، از چه حقوقی برخوردار باشد و غیره ) لذا  سالمندان ناگزیر به ایجاد برخی تغییرات و تبعیت از برخی مقررات در رفتار خود خواهند بود تا همنوایی خود را با جامعه حفظ کرده و مطرود نشود .

عامل موثر دیگر در تغییرات روان شناختی سالمندان سابقه تغییر نقش در آن هااست .

برخی از تحقیقات تمایزاتی را بین تغییرات شخصیت زنان و مردان با افزایش سن نشان داده اند . از جمله ذکر شده است که با افزایش سن ، مردان طبقه متوسط عاطفی تر ، مهربانتر و ملایمتر می شوند و زنان دارای اعتماد به نفس و جرات ورزی بیشتر خواهند شد .

  ارزشیابی عملکردی و نقش آن در فرایند آموزش – یادگیری

اریک اریکسون سالمندی را آخرین مرحله رشد و چالش اصلی این دوره را یکپارچگی شخصیت در برابر نومیدی قید کرده است به این معنی که اگر سالمند با موفقیت به این دوره قدم بگذارد ،  وقتی به گذشته  می نگرد احساس رضایت می کند . ( شجاعی ، 1384).