تعاریف رهبری و نظریه های سنتی رهبری

Posted on

تعاریف رهبری

امروزه رهبری در هر حیطه و در هر نوع سازمانی، یکی از مهمترین و بحث انگیزترین موضوعات بشری است که به شدت نیاز به مطالعه، پژوهش و آموزش و یادگیری دارد. چرا که علیرغم گذشت سالیان متمادی از باب شدن رهبری در سازمان ها، متاسفانه سیر تکاملی آن کند بوده و باید در آینده این امر مهم با شدت بیشتری ادامه یابد، ما زمانی می توانیم به شناخت کافی از امر خطیر رهبری دست پیدا کنیم که قبل از آن تعریف درستی از خود واژه رهبر داشته باشیم (افراسیابیان، 1392). در این راستا تعاریف متعددی توسط محققان از رهبری ارائه شده است. راخ و بهلینگ[1] (1984) رهبری را فرآیند نفوذ بر فعالیت های یک گروه سازمان یافته برای تحقق هدف می دانند. هاسکینگ[2] (1988) عنوان می کند رهبران کسانی هستند که به طور موثر همواره در نظام اجتماعی مشارکت می کنند و همواره از آنها این انتظارها می رود. جاکوبز و جیکس[3] (1990) رهبری را فرآیند هدفمند کرد تلاش جمعی می دانند که باعث کوشش داوطلبانه برای رسیدن به هدف می شود. رهبری عبارت است از فرآیند تاثیرگذاری و نفوذ بر افراد به منظور دستیابی به مطلوبیت های اساسی سازمان (راسل[4]، 2006؛ یوکل[5]، 2006). رهبری به معنی شیوه ای برای ایجاد یک بینش واضح و دادن احساس اعتماد به نفس به کارکنان می باشد که از طریق تعامل، همکاری و ارتباطات ایجاد می شود (اولیو[6]، 2005؛ هالندر[7]، 2008). رهبری توانایی اثرگذاشتن بر نگرش ها، توانایی ها و باورهای کارکنان در جهت رسیدن به اهداف سازمانی است (داکت و مک فارلن[8]، 2003)

  مفهوم بزهکاری از منظر روانشناسی

 

2-1-2 تئوریهای رهبری

2-1-2-1 نظریه های سنتی رهبری

در طول قرن بیستم، نظریه های بسیاری برای تبیین ویژگی ها و رفتارهای موثر رهبری که افزایش دهنده انگیزش و تلاش کارکنان هستند ایجاد شده اند بر طبق نظر باس و آولیو (1993)، نظریه های رهبری برای معرفی روش جدیدی از تفکر شکل گرفته اند که به محققان کمک می کند بر حوزه های مشکل دار تمرکز کنند، به شاغلان در تصمیم گیری کمک کنند و مبنایی برای پیش بینی موقعیت های ارائه دهند که ممکن است هنگام استفاده رهبران از رفتارهای خاص اتفاق بیفتد (هوی و میسکل[9]، 2008).  در این بخش نظریه های سنتی رهبری به طور مختصر مطرح می شوند.

 

2-1-2-1-1 نظریه خصوصیات فردی[10] رهبر

این رویکرد بر شناسایی خصوصیات و نگرش های رهبران بزرگ تمرکز داشت و معتقد بود که ویژگی های خاصی با رهبری اثربخش همراه است. طبق این رویکرد رهبران به طور مادر زادی رهبر متولد می شوند؛ بنابراین رهبری قابل آموزش نیست. در واقع برخی از رهبران صفات مشخص یا ویژگی های شخصیتی مشخصی دارند که آن ها را  از غیر رهبران متمایز می کند. برخی از این صفات مشخص رهبران، هوش و زکاوت، اعتماد به نفس، تمایل به مسئولیت پذیری، تحمل ابهام، قاطعیت، جذابیت و نظایر این ها می باشد. تحقیقات تجربی نشان می دهد که رهبری فرآیندی پویاست و از هر موقعیت به موقعیت دیگر همراه با تغییر رهبر و پیرو وضعیت تغییر می یابد؛ به هر حال، اگر چه ویژگی های شخصیتی معین ممکن است در موقعیتی معین مفید باشد، اما هیچ گونه ویژگی های جهان شمولی نیست که بتواند موفقیت رهبری را تضمین کند. این رویکرد به طور کلی از توصیف ماهیت پدیده رهبری غافل ماند. این نقیضه بزرگ در درون خود کاستی ها و نارسایی های گوناگون در بر داشت که شماری از مهم ترین آن ها عبارتند از: نادیده گرفتن سهم پیروان در تکوین پدیده رهبری؛ دخیل ندانستن شرایط محیطی در اثربخشی فعالیت های رهبر؛ عدم ارائه روش برای تبیین چگونگی نفوذ رهبر بر پیروان و برقرار نبودن رابطه ای روشن بین ویژگی های مورد نیاز رهبر و اقتضائات خاص سازمانی (جعفری و ترک زاده، 1391، 1392 ؛ زالی پور، 1383؛ ساعتچی و عزیز پور، 1384؛ سنجقی، 1380).

  استرس نوجوانی و عوامل تاثیر گذار بر آن

 

2-1-2-1-2 رویکرد رفتاری رهبری

با نمایان شدن ضعف های مختلف نظریه صفات مشخصه در توصیف رهبری، به تدریج توجه پژوهشگران به سبک های رفتاری رهبری معطوف شد، به عبارت روشن تر، توجه محققان از شخص رهبر به رفتار رهبر تغییر یافت. در این رویکرد عقیده بر این است که رهبر ساخته می شود نه این که رهبر به طور مادر زادی رهبر می شود (زالی، 1383). در این رویکرد متخصصان در پی روشن سازی این مطلب بودند که رهبران در برخورد با زیردستان از چه شیوه ای استفاده می کنند (مشبکی، 1380).

نظریه های رفتاری رهبری شامل تحقیقات زیر است:

1- مطالعات دانشگاه ایالتی اوهایو

2- مطالعات رهبری میشیگان

3- مطالعات پویایی گروه توسط کرت لوین

4- سیستم های چهارگانه مدیریت توسط لیکرت

5- شبکه مدیریت (رهبری) توسط بلیک و موتن.

پژوهشگران نظریه های رفتاری، به دنبال مهمترین رفتار یا سبک رهبری بودند، اما مطالعات و تحقیقات بعدی نشان داد که هیچ سبک بهتری وجود ندارد (حسینی سرخوش، 1389).

 

2-1-2-1-3  نظریه های اقتضایی

در این رویکردها براساس شرایط و موقعیت های مختلف شیوه مناسب و مطلوب رهبری تعیین می گردد، این رویکردها یک فرض اساسی مشترک دارند: رهبران برای موفقیت نظام خود باید سبکی را انتخاب کنند که با یک موقعیت در یک زمان معین بهترین سازگاری را داشته باشد
( داکت و مکفارلین[11]، 2003).

نظریه های اقتضایی رهبری شامل نظریه های زیر می باشد:

1- نظریه اقتضایی فیدلر

2- نظریه مسیر – هدف

3- نظریه یا مدل تصمیم گیری (نظریه رهبری مشارکتی) وروم و یتون

4- نظریه رهبری وضعیتی هرسی بلانچارد (زالی پور، 1383).

  وب سایت های برگزیده :

 

 

 

 

 

[1]  Rouch & Behling

[2]  Hosking

[3] Jacobs & Jaquez

[4]  Rusell

[5] Yokel

[6]  Avolio

[7]  Hollander

[8]  Ducket & Macfarlane

[9]  . Hoy & Miskel

[10] . Trait Theory

[11] . Duckett & Macfarlane